ความลับของแมวสามสี

เอเอกสารเผยแพร่ความรู้

โรงพยาบาลสัตว์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ คณะสัตวแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

http://hospital.vet.ku.ac.th

ดำเนินการโดยกองทุนรักษาพยาบาลสัตว์ป่วยอนาถา

ความลับของแมวสามสี

ผศ.สพ.ญ.ดร.ศิริรักษ์ จันทครุ

เมื่อเอ่ยถึงแมวสามสี ทุกคนจะนึกถึงแมวที่มีสีขาว ดำ และสีแดงสิ่งที่ทำให้แมวสามสีพิเศษกว่าแมวสีอื่นตรงที่ แมวสามสีมักเป็นแมวตัวเมีย อะไรที่ทำให้แมวสามสีมักเป็นแมวตัวเมีย ต้องติดตามต่อไป แมวสามสีจริงๆแล้วมีลักษณะอย่างไร

แมวสามสีแท้ๆ ต้องมีขนสามสี คือ ขาว ดำ และแดง บริเวณที่มีสีดำและแดงมักเป็นแต้มอยู่บนพื้นสีขาวซึ่งลักษณะนี้เรียกเป็นภาษาอังกฤษว่า Calicoหรือ parti-colour หรือtortoiseshell and white หรือ tortie and white แมวสามสีพบได้ทั้งแมวสั้นอย่างแมวไทยเราหรือแมวขนยาวอย่างแมวเปอร์เชียก็ได้

ถ้าแมวมีสีอื่นเช่นขาว เทา และ ดำจะเรียกว่าแมวสามสี หรือไม่

แมวสามสีต้องขนสีขาว สีดำ และสีแดงเป็นหลัก ถ้าแมวมีขนที่มีสีพื้นเป็นขาวและมีแต้มที่เป็นลายสีแดงสีครีมก็ไม่ถือว่าเป็นแมวสามสี แต่ถ้าแมวมีสีที่จางกว่าสีดั้งเดิม เช่น แมวตัวที่มีขนสีเทา(สีดำที่จางลง)ขนสีครีม(สีแดงที่จางลง๗และขนสีขาวก็นับว่าแมวตัวนั้นเป็นแมวสามสี

ทำไมแมวสามสีจึงมักเป็นแมวตัวเมีย

ความลับอยู่ตรงที่สีของแมวเกี่ยวข้องกับเพศของแมวนะชิ ก่อนที่จะรู้ความลับนี้ต้องรู้ก่อนว่า ลักษณะทั่วไปเช่นสีขน สีตา มี สารพันธุ์กรรมที่เรียกว่า ยีนเป็นตัวควบคุม ยีน จะอยู่บนสิ่งที่เรียกว่า โครโมโซม โครโมโซมจะมีอยู่ในเซลล์ซึ่งเป็นองค์ประกอบที่เล็กที่สุดของร่างกายของคนและสัตว์และคนจะมีจำนวนโครโมโซมเป็นคู่ แมวมีโครโมโซมทั้ง 19 คู่โครโมโซมคู่สุดท้ายจะเป็นโครโมโซมเพศ โครโมโซมเพศมีสองชนิดคือ โครโมโซม X โครโมโซม Y ที่เรียกว่าโครโมโซมเพศเป็นXYขณะที่ตัวเมียมีโครโมโซมเพศเป็น XX สัตว์ปกติจะได้รับโครโมโซมครึ่งหนึ่งมาจากพ่อและครึ่งหนึ่งมาจากแม่ ในกรณีของสัตว์เพศผู้จะได้โครโมโซม Yมาจากพ่อและXมาจากแม่และสัตว์เพศเมียจะได้โครโมโซม Xชิ้นหนึ่งมาจากพ่อและโครโมโซมXอีกชิ้นหนึ่งมาจากแม่

ทำไมแมวสามสีจึงมักเป็นแมวตัวเมีย

เพศของแมวเกี่ยวข้องกับสีขนของแมวตรงที่ ยีนที่กำหนดว่าสีขนจะเป็นสีแดงหรือ ดำ จะอยู่บนโครโมโซมXถ้าเป็นแมวตัวเมีย(XX)ยีนที่สร้างสีขนสีขน(สัญลักษณ์คือ o)หรือสีแดง(สัญลักษณ์คือ O)จะอยู่บนโครโมโซม X ทั้งสองชิ้น(Oo)ถ้าแมวมีโครโมโซม X ทั้งคู่มียีนที่สร้างขนสีดำ(Oo)ก็จะทำให้ไม่พบขนสีแดงบนตัวแมว ถ้าโครโมโซม Xทั้งคู่มียีนที่สร้างขนสีแดง (OO) จะไม่พบขยสีดำ ถ้าโครโมโซม Xทั้งคู่มีโครโมโซม ชิ้นหนึ่งมียีนทีสร้างขนดำและอีกชิ้นหนึ่งมียีนที่สร้างขนสีแดง(Oo)จะทำให้พบขนสีดำและแดงในตัวเมียซึ่งทำให้เกิดลักษณะขนที่มีสามสี ในแมวตัวผู้โครโมโซม X มีชิ้นเดียวอยู่คู่กันกับโครโมโซมYหรือXYแมวตัวผู้จึงมี ยีนที่สร้างขนสีดำ (oY)หรือยีนที่สร้างขนสีแดง(OY)เท่านั้น

สำหรับขนที่ขาว จะต้องมียีนอีกหนึ่งชุดที่ควบคุมให้มีลักษณะขนสีขาวและมีแต้มเป็นสีอื่นๆ(S) ที่ไม่เกี่ยวข้องกับโครโมโซมเพศ

แล้วมีแมวสามสีตัวผู้บ้างไหม

คำตอบคือ มีแมวสามสีที่เป็นตัวผู้ได้ แต่โอกาสที่เกิดแมวสามสีตัวผู้ขึ้นได้น้อยมากเพียง 1 ตัวใน 3,000 ตัว ก็น่าจะทำให้แมวสามสีตัวผู้พิเศษกว่าแมวสามีตัวเมียอีก เพราะว่าหายาก แต่ แมวสามสีตัวจะมีโครโมโซม X เกินมา 1 ตัว คือ มีโครโมโซมเพศเป็น XXYซึ่งแมวตัวผู้ปกติจะมีโครโมโซมเพศเป็น XY แมวสามสีที่เป็นตัวผู้จึงมีโครโมโซม X เกินมาหนึ่งชิ้น ผลที่ได้คือแมวตัวผู้ได้สีขนสีแดงมาจากโครโมโซม X ชิ้นหนึ่งและขนสีดำมาจากโครโมโซม X อีกชิ้นหนึ่ง

มีขนสีแบบอื่นอีกไหมที่พบเฉพาะในแมวตัวเมีย

มีแมวที่ขนอีกแบบหนึ่งที่มีลักษณะที่มีขนสีดำ สีแดง และสีครีมอยู่ปนกันทำให้เป็นสีกระดองเต่ากระหรือที่เรียกเป็นภาษาอังกฤษว่า Tortoiseshell หรือ tortie แมวที่มีขนแบบนี้มักไม่มีลักษณะที่เป็นแต้มสีแดงหรือสีครีมที่ชัดเจน ทำให้เห็นขนทั้งสามสีปนกัน สีแบบ tortoiseshellจะไม่มีขนสีขาวอยู่เลย

แมวสามสีให้ลูกเป็นสามสีหรือไม่

ลูกแมวเกิดจากการปฏิสนธิจากไข่ที่ได้จากแม่และตัวอสุจิจากพ่อ ไข่ทีได้จากแม่แต่ละใบและตัวอสุจิจากพ่อแต่ละตัวมีจำนวนโครโมโซมเพศ Xแต่อสุจิตัวหนึ่งๆอาจมีโครโมโซมเพศ Xแต่อสุจิตัวหนึ่งๆอาจมีโครโมโซมเพศ XหรือYลูกแมวได้โครโมโซมครึ่งหนึ่งมาจากพ่อและอีกครึ่งมาจากแม่ ลูกแมวสามสี ต้องมีโครโมโซม XXที่โครโมโซมเพศชิ้นหนึ่งมียีนที่สร้างขนสีดำ และอีกชิ้นหนึ่งมียีนที่สร้างขนสีแดง (Oo)ลูกแมวต้องได้ยีน Oที่สร้างขนสีแดง และ ยีน oที่สร้างขนสีดำมาจาก พ่อ หรือแม่ มาแมวสามสี (Oo)จะให้ไข่แต่ละใบที่มียีนสร้างขนที่มีสีดำ (o)หรือสีแดง(O)ต้องมีพ่อแมวที่มีสีดำ(OY) หรือ พ่อแมวที่มีสีแดง(OY)จะได้ลูกแมวสามสี(Oo)